Fundacja jest formą prawną organizacji pozarządowej. U jej podstaw leży przekonanie, że działa ona w intencji szczytnego celu, rozumianego jako cel użyteczny społecznie i gospodarczo. Fundację może założyć zarówno osoba fizyczna jak i prawna, i to bez względu na to, czy uznaje jej utworzenie za cel społeczny czy ekonomiczny. Po właściwej rejestracji fundacja staje się osobą prawną.

Zakładanie fundacji

Jak założyć fundacjęOsoba powołująca do życia fundację nosi miano fundatora. Jego zadaniem jest zapewnienie środków na finansowanie działalności, jasne określenie celu oraz, już na wstępie, złożenie oświadczenia woli w formie aktu notarialnego (chyba że mamy do czynienia z oświadczeniem woli zmarłego, wówczas wykonuje on jego wolę). Co ciekawe, na terenie Polski fundatorem nie musi być obywatel naszego kraju. Może to być cudzoziemiec, ale także osoba prawna, co często dzieje w przypadku np. uczelni wyższych czy prywatnych firm. Fundatorów może być kilku (kilka osób fizycznych lub kilka osób prawnych albo też grupa złożona z jednych i drugich). Rola fundatora kończy się wraz ze złożeniem aktu założycielskiego, który stanowi podwalinę pod założenie fundacji. Od tej pory majątkiem zawiaduje zarząd. Fundator może wchodzić w skład zarządu, ale musi to zostać wyraźnie określone w statucie (łącznie z funkcją, jaką miałby on pełnić).

Fundacja jak założyć

Akt fundacyjny powinien składać się z co najmniej dwóch elementów: celu oraz wykazu stanu majątkowego na jego realizację. Ustawa o fundacjach mówi, że notariusz za przeprowadzoną procedurę sporządzenia aktu nie powinien pobierać opłaty. Niestety, w praktyce wygląda to zupełnie inaczej. Bywa bowiem, że notariusz każe za operację zapłacić w granicach 100-400 zł.

Drugim ważnym dokumentem jest statut. Zawarte w nim są wszystkie szczegóły odnośnie działalności fundacji, dane jej siedziby, sposób wyboru zarządu czy obowiązki członków zarządu. Fundacja zobowiązana jest do corocznego sporządzania sprawozdań z prowadzonej działalności, najlepiej z możliwością wglądu publicznego. Należy je składać w Departamencie Pożytku Publicznego Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

Fundacja jak założyć

Po określeniu tych formalności fundator podejmuje uchwałę w sprawie powołania składu zarządu, który następnie zgłasza wniosek do sądu o rejestrację fundacji w KRS (a po drodze także o nadanie numeru NIP i REGON). Sam wniosek jest zwolniony z jakichkolwiek opłat, lecz wpis do rejestru przedsiębiorców wiąże się z jego ogłoszeniem w Monitorze Sądowym i Gospodarczym za kwotą 500 zł.

Gdy dopełnimy urzędniczych formalności, możemy zająć się w pełni naszą działalnością, która powinna skupiać się przynajmniej na jednej z głównych dziedzin, wskazanych w ustawie o fundacjach, tj.: ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami.

Ustawa o fundacjach

Aktualny stan prawny opiera się na Ustawie z dn. 6 kwietnia 1984 roku o fundacjach (tekst jednolity: Dz. U. 1991, nr 46, poz. 203), zaś swobodę tworzenia fundacji określa Konstytucja RP z 1997 roku. Mimo iż ustawa o fundacjach pochodzi z połowy lat 80-tych, ma zastosowanie po dziś dzień. Przechodziła po drodze kilka nowelizacji, spośród których najistotniejszą była ta z 23 lutego 1991 roku, w której ograniczono kontrolę właściwego ministra przez upoważnienie sądu do interweniowania w zakresie uchylania uchwał zarządu czy też jego zawieszania, likwidacji i dysponowania majątkiem po orzeczonej likwidacji i wyznaczania zarządcy przymusowego.

Fundacja a stowarzyszenie

ustawa o fundacjachBardzo podobną formą prawną co fundacja jest stowarzyszenie, lecz oba twory różni od siebie kwestia posiadania kapitału bądź jego braku. Można powiedzieć tak: podstawą działania fundacji jest kapitał (konieczność istnienia fundatora – stąd nazwa), zaś stowarzyszenia – sami ludzie, którzy je tworzą. Jest to główna różnica między tymi dwoma, często mylonymi ze sobą, typami organizacji. Poza tym ich cele mogą być zbliżone albo nawet tożsame. Istnieje kilka drobnych jeszcze niuansów, które pozwalają jednak odróżnić je od siebie. Jednym z nich jest pojęcie członkostwa. W stowarzyszeniu to minimum 15 założycieli, wyłącznie z polskim obywatelstwem, w fundacji w zasadzie brak jest członków, a dokładniej – nie mówi się o takiej kategorii. Inna różnica to brak konieczności corocznych sprawozdań z działalności merytorycznej w przypadku stowarzyszenia (fundacje muszą się rozliczać zarówno ze sprawozdań finansowych jak i merytorycznej działalności).

Więcej na temat funkcjonowania stowarzyszeń znaleźć można w artykule: jak założyć stowarzyszenie.

Ciężko na koniec opracowywać stosowny biznesplan, gdy mówimy o bardzo ogólnej działalności, która może dotykać tak wielu sfer życia społecznego, od placówki działającej charytatywnie po krzewiącej kulturę. Ale gdyby pokusić się o poglądowy wstępny kosztorys, mógłby on wyglądać następująco:

Wielkość kapitału

  • minimum 1.000 zł kapitału założycielskiego – fundacja nieprowadząca działalności gosp.
  • min. 2.500 zł kapitału założycielskiego – fundacja prowadząca działalność gosp. (wartość środków na działalność gosp. – nie mniej niż 1.000 zł)

Wpis do KRS

  • 250 zł – wpis wyłącznie w KRS w rejestrze fundacji, stowarzyszeń oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej
  • 600 zł – wpis zarówno w KRS w w/w rejestrze jak i rejestrze przedsiębiorców (500 zł – wpis, 100 zł – ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym)

Akt założycielski (notarialny)

  • 100-400 zł – wysokość opłaty zależy od zasobności funduszu założycielskiego