jak założyć stowarzyszeniePodstawą działania stowarzyszenia zawsze są ludzie. To oni je tworzą, kreują cele, a przede wszystkim działają dla własnej, niewymuszonej satysfakcji przez osiąganie wspólnymi środkami oraz siłami założonego celu.

Grupą tworzącą stowarzyszenie mogą być dobrzy znajomi, przyjaciele czy członkowie rodziny. Łączyć ich powinno wspólne zainteresowanie sprawą, dla której powołana zostaje organizacja. Co to może być? Przekrój tematyki stowarzyszeń jest tak szeroki, jak ludzka pomysłowość i wielość zainteresowań. Powiedzmy, że mamy do czynienia z grupką osób uwielbiających sklejać kartonowe modele samolotów z okresu drugiej wojny światowej. Wspólna pasja to pierwszy krok, by założyć stowarzyszenie. Kolejny to określony cel, który wykorzystywałby tę pasję (np. chęć krzewienia wiedzy z historii i militariów wśród młodzieży oraz organizacja czasu wolnego). I tak właśnie, krok po kroku, tworzy się sens zakładania stowarzyszenia.

Podstawowymi cechami każdego stowarzyszenia są:

  • dobrowolność – przystępuje/występuje każdy, kto chce i czuje, że chce być członkiem/chce odejść przez inne poglądy niż reszta działaczy;
  • samorządność – sami decydują o swojej działalności, bez ingerencji podmiotów zewnętrznych;
  • trwałość – sprowadza się do tego, że istnieje bez względu na skład członkowski, tj. czy członek, który był obecny w momencie zakładania, jest nim nadal;
  • niekomercyjny charakter – członkowie działają z myślą o szczytnym celu, wartościach, jakie wyznają, a nie chęcią zysku.

Stowarzyszenie jak założyć

Powstanie stowarzyszenia jest bytem trwałym od momentu jego rejestracji, tzn. że funkcjonuje ono cały czas, jeśli spełniony zostaje warunek 15 członków, przy czym odejście członka i zastąpienie go nową osobą nie ma wpływu na rozwiązanie. Nie powoduje to skutków prawnych, takich jak np. konieczność ponownej rejestracji stowarzyszenia.

Zasadniczo istnieją 2 rodzaje stowarzyszenia:

  • zwykłe
  • zarejestrowane.

Właściwym tworem, który będzie miał dla nas istotne znaczenie w tym artykule, jest jednak tylko drugi typ. Czym więc jest ten pierwszy oraz jak założyć stowarzyszenie zwykłe?

Definicja i założenia stoją trochę w opozycji do tego, co rozumie się w Polsce jako stowarzyszenie w pełnym tego słowa znaczeniu. Otóż stowarzyszenie zwykłe wymaga co najmniej 3 osób w składzie (a więc nie 15-stu), które wybierają nazwę i uchwalają regulamin działalności (odpowiednik statutu w stowarzyszeniu zarejestrowanym). Następnie zgłaszają wniosek o utworzenie do organu nadzorującego, którym jest zwykle Wydział Spraw Obywatelskich w powiecie. Po 30 dniach, gdy urząd nie zgłosi żadnych zastrzeżeń (a może to zrobić, gdy regulamin będzie niezgodny z obowiązującymi przepisami prawa), stowarzyszenie zaczyna działać.
Ograniczenia w jego prowadzeniu są następujące:

  • niemożność powoływania oddziałów terenowych,
  • zakaz aliansów z innymi stowarzyszeniami,
  • zakaz zrzeszania osób prawnych,
  • zakaz prowadzenia działalności gospodarczej,
  • brak prawnych podstaw do przyjmowania darowizn, spadków, zapisów, otrzymywania dotacji itp.

W świetle prawa taka forma stowarzyszenia nie ma żadnej mocy prawnej. Stowarzyszenie zwykłe nie jest podmiotem praw i obowiązków w zakresie prawa cywilnego, a więc nie ma zdolności prawnej, a także nie posiada zdolności do czynności prawnych. Jaki zatem ma sens zakładanie tego typu stowarzyszenia?

Mimo ograniczeń jest jednakże organizacją społeczną, a to oznacza, iż ma zdolność sądową, czyli może występować przed sądem jako strona broniąca spraw dotyczących celów określonych w swoim regulaminie. Skuteczność działania na drodze prawnej takiej organizacji jest na pewno o wiele większa niż pozew składany indywidualnie.

Zakładanie stowarzyszenia

Najważniejszym dokumentem w stowarzyszeniu zarejestrowanym jest statut. Jest on swoistym wewnętrznym regulaminem, w oparciu o który działać będzie organizacja. Dlatego bardzo istotne jest, aby wszystko zostało w nim dokładnie określone. Z tego też powodu jego zarys powinien być przygotowany przed spotkaniem założycielskim.
Składowe statutu:

  • oryginalna nazwa, bez konotacji z istniejącymi organizacjami (możliwość pomyłki),
  • określenie siedziby i jej dokładnego adresu,
  • zakres działania, cele,
  • członkowstwo – ustalanie, utrata/nabycie,
  • organy – sposób ich wyboru, zakres obowiązków,
  • sposób uzyskiwania środków finansowych i zaciągania zobowiązań,
  • zasady dokonywania zmian w statucie,
  • kwestie związane z rozwiązaniem stowarzyszenia.

Rejestracja stowarzyszenia

Najważniejszym organem w stowarzyszeniu jest walne zebranie członków. O ile statut nie powoła nowych władz, to wszystkie decyzje, podejmowanie uchwał zależą od walnego zebrania członków.

Niemniej jednak istnieją trzy obowiązkowe organy:

  • walne zgromadzenie (walne zebranie członków),
  • zarząd,
  • organ kontrolny (np. Komisja Rewizyjna).

Komitet założycielski, czyli wybrani spośród 15-stki członkowie (w zasadzie może to być też te 15-ście osób, ale w praktyce lepiej, by to byli wybrani delegaci albo np. skład zarządu), zgłaszają do sądu wniosek o wpis do KRS. Do wniosku załącza się: statut, listę założycieli-członków wraz z PESELEM i adresem zameldowania oraz podpisami, protokół z zebrania założycielskiego i informację o tymczasowej siedzibie.

Właściwy sąd rejestrowy wniosek rozpatruje natychmiast, a cała procedura nie powinna trwać dłużej niż 3 miesiące. Zwyczajowo już po 3 tygodniach, w zależności od ilości złożonych w sądzie wniosków, otrzymujemy numer KRS, jeden z trzech niezbędnych przy zakładaniu działalności gospodarczej. Pozostałe, o które musimy się postarać, to REGON (udajemy się po niego do Urzędu Statystycznego, formalności trwają mniej niż godzinę) i NIP (Urząd Skarbowy – konieczność posiadania konta bankowego).
Po załatwieniu wszystkich sprawa urzędniczych, możemy legalnie rozpocząć działalność stowarzyszeniową.

Ustawa o stowarzyszeniach

Podstawą prawną dla działalności stowarzyszeń jest ustawa o stowarzyszeniach z dn. 7 kwietnia 1989 roku. Reguluje ona kwestie związane z: tworzeniem, nadzorem, zarządzaniem majątkiem, likwidacją stowarzyszeń zarejestrowanych i funkcjonowaniem stowarzyszeń zwykłych. Ostatnia nowelizacja wprowadzona została dn. 1 lipca 2011 roku. Dużą inicjatywę wykazywał tutaj Ruch Palikota. Dotyczyło to przede wszystkim zwiększenia możliwości działania stowarzyszeń zwykłych, które mają bardzo ograniczony zakres.

Stowarzyszenia w Polsce

ustawa o stowarzyszeniachMnogość stowarzyszeń jak i łatwość ich zakładania sprawiają, że ciężko je jednoznacznie sklasyfikować. Na pewno celowość ich działania podyktowana jest szczególnymi wartościami, w trosce o ludzkie zdrowie, naukę, kulturę, sport czy inne przejawy ludzkiej działalności. Najstarszym stowarzyszeniem w Polsce jest Polski Czerwony Krzyż, odpowiedzialny za niesienie pomocy humanitarnej w trakcie klęsk żywiołowych i wojen, pomoc socjalną (zbiórki odzieży itp.), opiekę medyczną w trakcie imprez masowych, propagowanie idei honorowego krwiodawstwa czy propagowanie wiedzy na temat międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych na świecie.

Praktycznie każda branża ma przynajmniej jedno swoje stowarzyszenie. Stąd też, przeszukując Internet możemy natrafić np. na Stowarzyszenie Włókienników Polskich (ostatnia działalność: obchody 90-lecia Ruchu Stowarzyszeniowego czy szkolenie na profesjonalnego handlowca branży tekstylno-odzieżowej), Polski Związek Wędkarski (największe stowarzyszenie polskich wędkarzy, zrzeszające ponad 600 tys. członków) albo Stowarzyszenie Filmowców Polskich, reprezentujące interesy zawodowe operatorów, reżyserów czy scenarzystów, słowem – wszystkich ludzi filmu.

Stowarzyszenia i fundacje

„Członkowstwo” to pojęcie, które odróżnia stowarzyszenie od fundacji. Stowarzyszenia i fundacje to organizacje pożytku publicznego, gdzie fundacje rozumie się jako twór, którego podwaliną jest kapitał fundatora (odpowiednik inwestora w przedsięwzięciu), a stowarzyszenia jako zbiór ludzi, zrzeszających się w celu realizacji wspólnych działań. Mogą to być dobrzy znajomi, przyjaciele, członkowie rodziny. Założenia odnośnie członków stowarzyszenia są dwa: 1. – muszą być obywatelami polskimi; 2. – nie może ich być mniej niż 15-stu (wyjątek: stowarzyszenie zwykłe; w innych krajach obowiązuje jednak inna liczba członków, przy czym tylko w Polsce potrzeba ich aż tylu, pozostałe kraje europejskie domagają się mniejszego minimum członków, np. we Francji i Holandii wystarczą zaledwie 2 osoby do założenia stowarzyszenia, w Niemczech jest to 7 osób). Fundacja zaś w ogóle nie definiuje pojęcia członkowstwa.

Więcej informacji na temat fundacji w artykule: jak założyć fundację.

Sprawozdanie finansowe stowarzyszenia

Obowiązek corocznego składania sprawozdania finansowego spoczywa zarówno na stowarzyszeniu, jak i fundacji, z tą tylko różnicą, że fundacja zobowiązana jest dodatkowo do rozliczania się ze sprawozdania merytorycznego (od stowarzyszenia nie wymaga się tego dokumentu).

Sprawozdanie musi zostać podpisane przez cały zarząd, a także zostać przyjęte uchwałą odpowiedniego organu (ze statutu powinno wynikać, czy może to być zarząd, czy też ma to być walne zebranie członków). Dokument składa się z bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej.